18 sty Natura Ratuje Ludzi, a prawo w końcu będzie ją wspierać [konferencja NRL Koalicji 10%]

Posted at 10:11h in blog by
0 Likes

Koło ratunkowe za moimi plecami na zdjęciu to symbol, który chciałabym, żebyście zapamiętali – jest kluczem do zrozumienia, jak Nature Restoration Law (NRL) może pomóc przyrodzie i ludziom. O tym właśnie była mowa podczas konferencji „Natura Ratuje Ludzi – wdrażanie Nature Restoration Law w Polsce”, którą miałam przyjemność prowadzić 14 stycznia 2025 roku.

Natura Ratuje Ludzi – co to znaczy?

Hasło „Natura Ratuje Ludzi” to „ludzki” przekład języka prawnego unijnego rozporządzenia NRL, czyli „Nature Restoration Law”. NRL to akt prawny przyjęty przez Parlament Europejski i Radę UE 17 czerwca 2024 roku. Od tej pory obowiązuje wszystkie kraje Unii Europejskiej, w tym Polskę. Jego celem jest odbudowa zasobów przyrody – ekosystemów lądowych, morskich i słodkowodnych, które są nie tylko środowiskiem życia wielu gatunków, ale również gwarancją naszego zdrowia, bezpieczeństwa i stabilności gospodarczej.

Dlaczego NRL jest przełomowe?

NRL różni się od wcześniejszych aktów prawnych na rzecz ochrony przyrody w UE swoją siłą – jest bowiem rozporządzeniem. „Rozporządzenie ma zasięg ogólny. Wiąże w całości i jest bezpośrednio stosowane we wszystkich Państwach Członkowskich. Dyrektywa wiąże każde Państwo Członkowskie, do którego jest kierowana, w odniesieniu do rezultatu, który ma być osiągnięty, pozostawia jednak organom krajowym swobodę wyboru formy i środków.”

Dyrektywy np. Ptasia, Siedliskowa były mniej skuteczne, ponieważ ich wdrożenie zależało od krajów członkowskich. Rozporządzenie NRL jest obowiązujące bezpośrednio, co daje większą nadzieję na faktyczne działania. Na mocy tego prawa do 2030 roku odbudowie ma podlegać co najmniej 20% obszarów lądowych i morskich UE, w tym 25 000 km rzek przywróconych do swobodnego przepływu. 

Przyroda to nasz największy sojusznik – gdy jest w dobrym stanie, wszyscy mamy się lepiej

Przyroda dostarcza nam wszystkiego, co niezbędne do życia: czystego powietrza, wody, żyznych gleb. Jej degradacja oznacza straty w rolnictwie, większe ryzyko powodzi i susz, a także pogorszenie zdrowia publicznego. Światowe Forum Ekonomiczne szacuje, że ponad połowa światowego PKB zależy od zdrowych ekosystemów. Bez ich ochrony podcinamy gałąź, na której siedzimy. 

Jak Natura Ratuje Ludzi? Przykłady

  • Czyste powietrze to zdrowsze dzieci i mniej L4 branych na dziecko przez pracujących rodziców. 
  • Więcej zieleni w mieście to mniejsze ryzyko powodzi i szansa na znośną codzienność w trakcie upałów. 
  • Zielone otoczenie szkół to większa szansa, że szkoły nie zamkną się z powodu wysokich temperatur (czego doświadczyliśmy we wrześniu 2024 roku). 
  • Żyzna, nie wyjałowiona gleba to większe plony i mniej strat – wg PIE susze rocznie kosztują polskich rolników średnio 6,5 miliarda złotych w utraconych plonach.
  • Utrata zapylaczy zagraża uprawom takich roślin jak jabłka czy rzepak.
  • Górskie lasy zatrzymują wodę w trakcie nawalnych opadów i chronią położone niżej wsie i miasta przed powodzią.

Co działo się na konferencji „Natura Ratuje Ludzi – wdrażanie Nature Restoration Law w Polsce”?

Podczas konferencji w Kinotece PKiN w Warszawie spotkali się przedstawiciele i przedstawicielki organizacji pozarządowych, rządu, świata nauki oraz mediów. Wydarzenie zgromadziło też ponad 250 uczestników online. Spotkanie otworzył Stanisław Łubieński, przewodnik przyrodniczych wycieczek po Warszawie, prezes Zarządu Ogólnopolskiego Towarzystwa Ochrony Ptaków, pisarz, dziennikarz, autor m.in. nagrodzonej NIKE „12 srok za ogon”, a także bloga Dzika Ochota i audycji „Księstwo ptaków” w radiowej TRÓJCE.

Wśród prelegentów znaleźli się:

Piotr Kropiński, Zastępca Dyrektora Departamentu Ochrony Przyrody w Ministerstwie Klimatu i Środowiska opowiedział o kontekście środowiskowym i prawnym wprowadzenia rozporządzenia NRL, o działaniach już podjętych i zaplanowanych, by NRL weszło w życie. Podkreślił niezbędną pomoc ekspertów i ekspertek z NGO w pracy grup roboczych, dedykowanych poszczególnym obszarom, jakich dotyka NRL. Zaznaczył, że 3 ekosystemy są poza “zasięgiem” Min. Klimatu: ekosystemy rzeczne i morskie w Min. Infrastruktury, ekosystemy rolnicze w Min. Rolnictwa.

Paweł Pawlaczyk, ekspert Klubu Przyrodników z doświadczenim ochrony przyrody (w szczególności lasów, wód i torfowisk), także z wykorzystaniem instrumentów UE (Natura 2000, Ramowa Dyrektywa Wodna, finansowanie LIFE), uhonorowany nagrodą Polskiej Akademii Nauk. Poprowadził wykład na temat funkcji ekosystemów i rozwiał mity dotyczące wdrażania NRL. Zaznaczył, że forma prawna NRL (rozporządzanie) daje nadzieję na realną ochronę przyrody.

Dr inż. Marta Majką Wiśniewska, członkini Zarządu Polskiej Zielonej Sieci i Fundacji Greenmind, autorka-współautorka ekspertyz i publikacji dotyczących funduszy europejskich, gospodarki wodnej, ochrony przyrody i ocen oddziaływania na środowisko.W swoim wykładzie krytycznie (i na przykładach) oceniła niektóre sposoby wydawania unijnych pieniędzy na ochronę przyrody i opo-wiedziała o tym, skąd brać pieniądze na NRL i jak wydać je z sensem.

Dr Alicja Pawelec-Olesińska, hydrobiolożka od ponad 10 lat zajmująca się ochroną przyrody, w Fundacji WWF Polska kieruje Zespołem Ochrony Wód, współautorka Białej Księgi Polskich Rzek, opisującej wady i rekomendacje systemowych zmian dotyczących zarządzania rzekami w naszym kraju. W swoim wykładzie opowiedziała o stanie polskich rzek i o tym, czego NRL oczekuje w temacie ekosystemów rzecznych. Podzieliła się też dotychczasowym doświadczeniem przywracania rzekom ich naturalnego biegu.

Sylwia Szczutkowska, biolożka i geolożka, od 15 lat związana z Pracownią na Rzecz Wszystkich Istot, współautorka m.in. skargi z 2017 roku, której efektem jest przełomowy wyrok TSUE dot. gospodarki leśnej z 2023 roku, raportów „Lasy pod kontrolą” i„Lasy na sprzedaż”, powołana do Zespołu ds. wzmocnienia ochrony lasów cennych przyrodniczo i ważnych społecznie przy MKiŚ… opowiedziała o tym, jaki jest stan ochrony lasów i co musi się wydarzyć by wdrożyć NRL w zakresie ochrony ekosystemów leśnych .

Prof. Wiktor Kotowski, naukowiec, popularyzator wiedzy w zakresie ochrony i odtwarzania mokradeł, działacz społeczny, współzałożyciel i członek Zarządu Centrum Ochrony Mokradeł, badacz ekosystemów bagiennych i wykładowca na Biologii na UW. Opowiedział w swoim wykładzie o … mokradłach i ich związkach z NRL. Podkreślił m.in, że mokradła są kluczowe dla powstrzymania spadku indeksu pospolitych ptaków krajobrazu rolniczego, a wzrost ich liczebności to jedno z założeń NRL.

Aleksandra Pępkowska-Król,koordynatorka ds. rolnictwa w OTOP, Ogólnopolskim Towarzystwie Ochrony Ptaków, z którym związana jest od kilkunastu lat, koordynatorka prac koalicji “Rolnictwo dla przyrody”, działająca w grupie roboczej ds. rolnictwa Birdlife International, podjęła temat “NRL a rolnictwo”. Zwróciła uwagę m.in. na to, że wdrożenie NRL na ekosystemach rolniczych nie uda się bez zaangażowania ze strony rolników i rolniczek, a częścią angażowania powinno być adekwatne wynagradzanie rolników za ich pracę.

Dr Andrzej Ginalski, geograf, kierownik Zespołu Morskiego w Fundacji WWF Polska, zajmuje się ochroną przyrody od strony społecznej i naukowej oraz – przez kilkanaście lat także jako pracownik Środowiska w Departamentu Zarządzania Zasobami Przyrody w Generalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska. Opowiedział o dotychczasowej legislacji unijnej na rzecz ochrony przyrody morskiej i o tym, co mogłoby zmienić NRL. Wyraził  zaniepokojenie faktem, że wdrożeniem NRL w zakresie ekosystemów morskich w Polsce ma zajmować się Min. Infrastruktury.

NRL – jak wykorzystać szanse i uniknąć pułapek?

O szansach, nadziejach i zagrożeniach dot. wdrażania NRL w Polsce z Martą Klimkiewicz z Fundacji Client Earth rozmawiały:

  • Marta Zimny, naczelniczka Wydziału ds. Odbudowy Zasobów Przyrodniczych z Departamentu Ochrony Przyrody, MKiŚ
  • Dr Joanna Kopczyńska, prezeska Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie
  • Dr Paulina Sobiesiak-Penszko, dyrektorka Programu Zrównoważonego Rozwoju i Polityki Klimatycznej w ISP oraz prezeska Fundacji Instytut Strategii Żywnościowych GRUNT
  • Justyna Choroś, liderka zespołu zmian systemowych i rzecznictwa w Ogólnopolskim Towarzystwie Ochrony Ptaków

Jakie korzyści przyniesie NRL?

– Zdrowie: Przyroda chroni nas przed skutkami zmian klimatu, w tym falami upałów, powodziami i suszami. Wspomaga też leczenie wielu chorób takich jak nadciśnienie czy depresja, a więź z przyrodą poprawia dobrostan psychiczny

– Gospodarka: odbudowa zasobów przyrody jest inwestycją, ponieważ każde 1 EUR wydane na odtwarzanie przyrody przynosi zwrot w wysokości od 8 do 38 EUR. Szacunkowe korzyści płynące z odbudowy są średnio 8-10 razy większe niż jej koszty

– Bezpieczeństwo żywnościowe: NRL pomaga walczyć ze szkodnikami, suszą i gwałtownymi zjawiskami atmosferycznymi. Bez zasobów przyrodniczych, a więc wody, zdrowych i żyznych gleb oraz różnorodności biologicznej, uprawa będzie niemożliwa.

Zobacz nagranie konferencji:
https://koalicja10.pl/konferencja-nrl-transmisja/

Nature Restoration Law to koło ratunkowe, które pozwala przywrócić równowagę między człowiekiem a naturą. Wdrożenie NRL w Polsce to wyzwanie, ale też wielka szansa na poprawę jakości życia, zdrowia i stabilności gospodarczej. O tym, jak skutecznie wdrożyć NRL, debatowaliśmy podczas panelu zamykającego konferencję. Dyskusje i wnioski z wydarzenia są dostępne na stronie Koalicji 10% – zachęcam do zapoznania się z nimi.

Szczegóły legislacji – co zmienia Naturę Restoration Law?

[informacje ze stron rządowych https://www.gov.pl/web/rolnictwo/odbudowa-zasobow-przyrodniczych-nature-restoration-law] 

„W zakresie odbudowy ekosystemów rolnych państwa członkowskie zobowiązane będą do wprowadzenia środków odbudowy (podjęcia wysiłków) mających na celu:

  • osiągnięcie na poziomie krajowym trendu wzrostowego co najmniej 2 z 3 wymienionych poniżej wskaźników w ekosystemach rolniczych:
  1. liczebność motyli na obszarach trawiastych
  2. zasoby węgla organicznego w glebach mineralnych gruntów uprawnych
  3. odsetek gruntów rolnych z elementami krajobrazu o wysokiej różnorodności
  • zwiększenie liczebności pospolitych ptaków krajobrazu rolniczego o 5 % do 2030 r., 10 % do 2040 r. i 15 % do 2050 r. (względem poziomu krajowego określonego na pierwszy dzień miesiąca następującego po 12 miesiącach od daty wejścia w życie niniejszego rozporządzenia)
  • przywrócenie gleb organicznych wykorzystywanych w rolnictwie będących osuszonymi torfowiskami. Działania te muszą być wprowadzone w odniesieniu do co najmniej:
  • 30% obszarów do 2030 r., z czego co najmniej 1/4 ma być ponownie nawodniona
  • 40 % obszarów do 2040 r., z czego co najmniej 1/3 ma być ponownie nawodniona (propozycja KE to odpowiednio: 50% i 1/2)
  • 50 % do roku 2050 r., z czego co najmniej 1/3 ma być ponownie nawodniona (propozycja KE to odpowiednio: 70% i 1/2).

Do obliczania stopnia realizacji celów, o których mowa w lit. a. b. i c. państwa członkowskie będą mogły zaliczyć środki odbudowy, w tym ponowne nawadnianie na obszarach:

  • wydobywania torfu
  • innych niż użytkowane rolniczo i wydobycie torfu – maksymalnie do 40% tych obszarów.

Co istotne, ponowne nawadnianie na gruntach rolnych pozostaje dla rolników dobrowolne. To na państwach członkowskich spoczywać będzie obowiązek osiągnięcia celów dotyczących ponownego nawadniania osuszonych torfowisk. Oznacza to, że będą musiały tworzyć zachęty do ponownego nawadniania, aby uczynić je dla rolników atrakcyjną opcją, a także wspierać dostęp do szkoleń i doradztwa na temat korzyści płynących z ponownego nawadniania torfowisk.

Dodatkowo, w przypadku ponownego nawadniania osuszonych torfowisk, możliwe będzie obniżenie celów ze względu na znaczący negatywny wpływ np. na infrastrukturę, budynki, przystosowanie się do zmiany klimatu lub inne interesy publiczne oraz jeżeli takie ponowne nawodnienie nie może odbyć się na gruntach innych niż rolnicze.

Państwa członkowskie zobowiązane będą do opracowania i przedłożenia KE w terminie 24 miesięcy od wejścia w życie rozporządzenia Krajowego Planu Odbudowy Zasobów Przyrodniczych, w którym będą określone m.in. działania służące realizacji ww. celów. Przykładowe tego typu działania zostały zawarte w załączniku VII rozporządzeniu w sprawie odbudowy zasobów przyrodniczych, są to np.:

  • w stosownych przypadkach ograniczenie intensywności wypasu oraz przywrócenie ekstensywnego wypasu z wykorzystaniem zwierząt gospodarskich i ekstensywnych systemów koszenia tam, gdzie zostały one porzucone;
  • zaprzestanie zaorywania użytków zielonych;
  • usunięcie niepożądanych zarośli lub nierodzimych plantacji na użytkach zielonych, terenach podmokłych, w lasach i na terenach o ubogiej roślinności;
  • zwiększenie powierzchni użytków rolnych objętych m.in. rolnictwem ekologicznym lub system rolno-leśnym, uprawą wielogatunkową i płodozmianem, integrowaną ochroną roślin i gospodarką składnikami odżywczymi.”

POSŁUCHAJ POWIĄZANYCH ODCINKÓW PODKASTU:

SŁOWA KLUCZOWE:

NRL, bioróżnorodność, przyroda, adaptacja, adaptacja klimatyczna, rolnictwo, zieleń w mieście, koalicja 10%

Tags:
, , , , , ,
pocotoeko.pl